اینترنت و شوک فرهنگی

اینترنت و شوک فرهنگی

 عوامل تغییر فرهنگی

)فرهنگ( مجموعه ایست از ارزشهایی که افراد، خود و دیگران را به آن منسوب می دانند.سه عامل در ایجاد حس فرهنگ افراد تأثیر دارند:

• تعالیم پیشگامان فرهنگی که امید آن دارند تا افرادی شایسته به اجتماع تحویل دهند.
• عوامل محیطی چون آ ب وهوا، شرایط اقتصادی و آینده ی اجتماع.
• روبه رو شدن با الگوهای رفتاری بیگانه (خارجی)

اینترنت برآنست تا این سه عامل را تعدیل کند برای این منظور از دو شیوه استفاده میکند،نخست، فرهنگِ خودش را عرضه می کند و گذرگاهی است برای سایرفرهنگها.

اینترنت، فرهنگی نو

علاوه برآنکه اینترنت محیطی برای تبادل فرهنگی مهیا میکند وگذرگاهی است برای دسترسی کاربران به فرهنگهای دیگر، خود، نوعی فرهنگ یا خرده فرهنگی است که همه ی فرهنگها را دربرمیگیرد.

اینترنت، محیط،وسیله و عاملان تعاملات خاص خود رادارد که با محیط خارج اینترنت متفاوتست یعنی اینترنت،به خود ی خود وبدون درنظرگرفتن فرهنگهای بیگانه که درارتباط با یک فرهنگ خاص هستند، عاملیست موثر در ایجاد تغییر درون فرهنگی.

خرده فرهنگ ها و کاربری اینترنت

عوامل خارجی که منجربه شکل گیری تغییری فرهنگی می شوند، می توانند ازدرون فرهنگ غالب یک جامعه سرچشمه بگیرند؛ جاییکه مردمان یک جامعه ازشرکت موثردر روند سیاسی، از ایفای نقشهای ارزشمند در پیکره ی جامعه و یا سهم شان از سود اقتصادی ملی حذف میشوند.ازسوی دیگر،گروههای محروم شده به وسایل و روشهایی برای مقابله با این محرومیت نیاز دارند.درگذشته، این وسایل از دگرگونی های ناگهانی گرفته تا موسیقی و رقص متغیر بود.امروزه،از آنجاکه اینترنت هویت فردی را شکل می دهد، در تمامی فرهنگها و در بین اقلیتها نقش واحدی خواهد داشت.

زنان ژاپنی، با به کارگیری اینترنت، از نمایشگاه های اتومبیلی که محیط هایی مردسالار هستند، به راختی خرید میکنند، بی آنکه از روند مردانه ی خرید اتومبیل ترسی داشته باشند.این مورد، یکی ازابعاد کاربری اینترنت است: مرتبه یا عضویت افراد، در اینترنت پنهان می ماند و نیز سرنخ های قدرت نادیده گرفته میشوند.به علاوه اینترنت، امکان دسترسی اعضای یک خرده فرهنگ را به یکدیگر فراهم می آورد، اعضایی که، بدون اینترنت، حتی ازوجود یکدیگر هم اطلاعی نمی داشتند.هنگامیکه چنین افرادی متوجه می شوند که اینترنت چه خدمتی به آنها می کند، سعی می کنند از آن بهره برند،حتی بیش از حد جریان اصلی فرهنگ خودشان؛ چون چیزهای زیادی وجود دارد که این افراد م یتوانند از طریق اینترنت به آنها دست یابند.

به گفته ی Ann Landers ایالات متحده هم با چنین مسأل های روبه رو است.

دیترویت: زندگی مشترک بیست ساله ام در حال ویرانی است.همسرم بر این باور است که نیمه ی واقعی خود را ازطریق اینترنت یافته است.همسرم 42 سال دارد وما صاحب دو دختر نوجوان هستیم. مرد رؤیاهای او، کارشناس نیروی هوایی و اهل نیوجرسی است.از شما تقاضا دارم به خوانندگان بگویید که در این اتاقک گفتگو. (Chat Room s) خطری در کمین نشسته است.

پس از نوزده سال زندگی مشترک، همسرم تقاضای جدایی دارد.او می گوید که اینترنت چشمانش را به دنیای جدیدی گشوده است.او دست کم روزی پنج ساعت را با این وسیله سپری میکند و از طریق نامه ی الکترونیکی با خلبانان، مدیران شرکت های تجاری و شعرا درارتباط است.حتی از زندانیان هم نامه هایی دریافت میکند.بله،دراین اتاقکهای گفتگو خطری درکمین است؛ افرادی که تاکنون مطیع و فرمانبردار بودند، اکنون از زیردست فرمانروایان خود می گریزند و آنها را در بهت و هراس رها میکنند.

 اینترنت و ادبیّات

 ادبیات اینترنتی چیست ؟

آن دسته از آثار ادبی که برای انتشار در اینترنت تولید می‌شوند؛ یعنی آثاری که امکانات، خصوصیات و فضای اینترنت به عنوان ابزار انتشار و همچنین نوع مخاطبان که اکثر آنان را نوجوانان و جوانان آشنا با رایانه و اینترنت تشکیل می‌دهند در آفرینش آنها تأثیر داشته است. بنابراین، «ادبیات اینترنتی» آثار شاعران و نویسندگانی است که تحت تأثیر کارایی‌ها و محدودیت‌های اینترنت سروده یا نوشته شده باشد و برای اولین بار از طریق اینترنت عرضه شود و در صورتی که آفرینندگان آن آثار بخواهند آنها را به شکل چاپی منتشر نمایند، با محدودیت‌هایی مواجه می شوند که در فضای چند رسانه‌ای و دموکراتیک اینترنت با آن مواجه نبوده اند، یعنی باید برای تهیة نسخة چاپی آثار خود در محتوا، زبان یا فرم آنها تغییر ایجاد کنند.

 مزایا و معایب ادبیات اینترنتی

ادبیات اینترنتی مثل هر پدیدة نوظهور دیگر دارای مزایا و معایبی است. تلاش برای بهره‌وری از مزایا و آسیب شناسی برای کاهش یا از بین بردن معایب می‌تواند زمینه ساز تولّد سالم و رشد طبیعی و مناسب این نوع ادبی شود.

از مزایای این گونه آثار آن است که می‌توان آنها را بدون هیچ گونه هزینه‌ای انتشار داد و به سرعت در اختیار عموم خوانندگان قرار داد و بدین ترتیب در هزینه‌های چاپ، صحافی و توزیع کتاب صرفه جویی کرد. خوانندگان نیز از هر کجا می‌توانند به صورت نامحدود آن اثر را بخوانند و دیدگاه‌های خود را بلافاصله پس از خواندن اثر ادبی برای نویسنده یا شاعر ارسال نمایند و نویسندگان و شاعران نیز از عکس العمل خوانندگان آثار خود فوری مطّلع شوند و بدین ترتیب فاصله خواننده و خالق اثر کاهش یابد.

همچنین اثر ادبی در اینترنت می‌تواند فرامتنی باشد و به صورت چند رسانه‌ای عرضه شود. در این گونه آثار امکان جست وجوی سریع و آسان به شکل‌های مختـلف وجـود دارد و خـوانندگان نیز می‌توانند با استفاده از موتورهای جست و جوگر از میان انبوه اشعار و داستان‌ها، آثار مطلوب و مورد نظر خود را انتخاب و مطالعه کنند و نویسندگان و شاعران نیز به دلیل وجود آزادی نسبی و فضای همگانی و مردمی در اینترنت می‌توانند با خیالی آسوده و مطمئن از انتشار اثر خود، به خلق آن بپردازند و با سایر شاعران و نویسندگان در مناطق مختلف جهان، هسته‌های کوچک یا بزرگ ادبی تشکیل دهند.

ادبیات اینترنتی در کنار مزایای شمرده شده با مشکلات و مسائل خاصی نیز روبروست، بخشی از مشکلات ناشی از مسائل سخت‌افزاری اینترنت در کشور ماست که امید است به سرعت مرتفع شود.

از جمله مشکلات این گونه آثار تغییر محتوای آنها به دست نویسنده یا شاعر و تغییر نشانی سایت‌ها و وبلاگ‌هاست که کار استناد به آنها را مشکل می‌کند. همچنین جوان و کم تجربه بودن بیشتر نویسندگان و شاعران اینترنتی موجب به وجود آمدن نوعی ادبیات لحظه‌ای و شتابزده شده است که خالی از بضاعت فکری و ذوق هنری است؛ ادبیاتی که در آن به داستان و شعر به عنوان یک دغدغة فرهنگی نگاه نمی‌شود، بلکه برای سرگرمی و تفنن یا مشهور شدن، از ادبیات به عنوان دمِ دستی ترین امکان استفاده می‌شود.

استقبال نکردن نویسندگان و شاعران برجسته نسل قدیم از اینترنت این وضعیت را نگران کننده کرده است. وجود نداشتن هیچ گونه نظارتی و نبودن نقد و نظر حرفه ای نیز موجب شده است گاهی شاهد تسویه حساب‌های شخصی در قالب شعر و داستان باشیم.

 جمع بندی و پیشنهادها

برای بهبود وضعیت ادبیات اینترنتی پیشنهادهای زیر عرضه می‌شود: 1. سیاست‌گذاری و تعیین خط مشی راهبردی از سوی نویسندگان و شاعران برجسته کشور برای عرضة ادبیات در فضای اینترنت. 2. ایجاد سایت‌هایی که آثار ارزشمند نویسندگان اینترنتی را گزینش و در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد، این کار زمینه ارزیابی و نقد و در نتیجه اصلاح آنها را نیز فراهم می‌آورد. 3. برآورد مشکلات خط فارسی در محیط اینترنت و چاره اندیشی برای مرتفع کردن آن. 4. بررسی موقعیت و چالش‌های فرا روی ادبیات اینترنتی در مراکز دانشگاهی و پژوهشی. 5. پرهیز مدیران سایت‌ها و وبلاگ‌های ادبی از رسمیت بخشیدن به داستان‌ها و اشعار نامناسب و جلوگیری از سرقت ادبی، فضا سازی های غیر اخلاقی و توهین به افراد و...

 اعتیاد اینترنتی

مقدمه

استفاده از فن آوری و تکنولوژی‌های نوین یکی از جلوه های آشکار دنیای پیش روست. اینترنت نیز به عنوان یکی از ابعاد نوپای این فن آوری های جدید جهان معاصر، نقش به سزایی درتغییر و تحول زندگی افراد جامعه دارد.اینترنت توانسته با ورود خود به سرعت به یکی ازابزار لازم زندگی تبدیل شود. تا جایی که حذف آن از امور روزمره زندگی امری اجتناب ناپذیراست. این تغییر را می توان با اختراع تلفن دراوایل قرن بیستم و تلویزیون دردهه پنجاه مقایسه کرد. اینترنت بشارتگر کم کردن فاصله ها وگسترش روابط میان آدمیان شده است.

تکنولوژی های نوین ارتباطی که امکان همزمان و نامحدود افراد را فارغ از مکان قرارگیری آنان درجهان جدید فراهم ساخته است، عامل تولدجهان جدیدی است که با عنوان "جهان مجازی" (Virtual World) معرفی شده است. جهان مجازی برخلاف جهان واقعی امکانات بی شماری چون سهولت دسترسی، بیست و چهار ساعته بودن، سادگی کار، هزینه پایین، گم نام ماندن کاربران درآن وسایر موارد را داراست. ازطریق این جهان دوم می توان به آسانی به تجارت پرداخت، خریدکرد، آموخت، به منابع اطلاعاتی وسیع دست یافت، از تازه ترین اخبارمطلع گردید، سرگرم شد، به راحتی ودرعرض چند دقیقه با یک کشوردریک قاره دیگر ارتباط برقرارکرد، هویت جدیدی یافت و در نهایت یک زندگی دوباره و نو یافت.

بودن در فضای مجازی اینترنت به کاربران فرصت های بی شماری می دهد و به هراندازه که این فرصت ها و خشنودی های ناشی از استفاده اینترنت افزایش یابد، کاربران بیشتربه سمت این پدیده نوین سوق خواهند یافت. علی رغم تمام ویژگی های برتری که اینترنت دارد، با این حال نگرانی های جدیدی درخصوص استفاده از آن و تاثیراتی که این تکنولوژی بر جسم و روح و روان انسان می گذارد وجود دارد.

کاربران در پی استفاده روزافزون از اینترنت وزندگی در فضای مجازی به مدت طولانی، نوعی وابستگی کاذب نیز به آن می یابند که دیگر رهایی ازآن امری دشواراست. درواقع همین وابستگی افراط آمیزموضوع اصلی این مقاله است. اعتیاد به اینترنت که نوعی وابستگی بیش از اندازه وغیر معمول به آ‎ن است، دلایلی دارد که دراین مقاله سعی خواهد شد از منظر علوم ارتباطات و روان شناسی بررسی شود.

این مقاله ضمن ارایه تعاریفی از شبکه جهانی اینترنت، اعتیاد، معتاد اینترنتی، بررسی نیازهای اولیه بر اساس هرم مازلو، بررسی رویکرد استفاده و خشنودی ورویکرد رفتارگرا، درپاسخ به این سوال اساسی است، اینکه کاربران اینترنتی کدام نیازهای خود را ازطریق استفاده از اینترنت تامین می کنند که ترک این محیط برای آنها مشکل می شود و عنوان معتاد اینترنتی رابه خود می گیرند.

 اعتیاد

اعتیاد از بعد روان‌شناختی، به وجود آمدن حالتی خوشایند که فرد قادر به دستیابی آن از طریق دیگر نیست، تعریف می کند.اعتیاد به یک چیز ممکن است موجب کاهش احساس درد، عدم قطعیت و ناراحتی شده به علاوه از طریق توجه به موضوع اعتیاد آور، ذهن دیگربه عوامل ناراحت کننده و مشکلات تمرکز نمی کند. بدین ترتیب فرد مشکلات لاینحل خود را فراموش نموده و هر چند زود گذر و مصنوعی، آرامش، امنیت، موفقیت، تعلق و صمیمت را تجربه می نماید. بنابراین اعتیاد، حالت خوشایندی را در فرد ایجاد می کند اما این وضعیت موقتی و غیرواقعی است. از آنجا که فرد در اثر اعتیاد، احساس‌های خوشایندی را تجربه می کند، شدت وابستگی وی بیشتر می شود. در واقع این حالت الگوی رفتاری اعتیاد را تقویت می کند" .

"جان فیلیپ اسمیت" (John Philip Smith) تعریف دیگری از اعتیاد ارائه می‌کند:اعتیاد نوعی عادت است که شکستن آن خیلی دشوار است. برای مثال، طی ترک اعتیاد به هرویین این اعتیاد با میل به دارو ادامه خواهد داشت. مشخصه دیگری که عادات اعتیادی را ازعادات غیراعتیادی متمایز می کند، قابلیت آنها در تولید احساس مثبت در زمان است که موجب رفع یک احساس منفی از فرد می شود، در حالیکه عادات غیراعتیادی تنها بر احساس منفی فائق می آید" .

معتادان دارای ویژگی های روان شناختی زیر هستند: کاهش اعتماد به نفس، فقدان مزمن احساسات خوب ازخود، وابستگی به فعالیت تغییردهنده حالت، سرپیچی از پذیرفتن انتقاد به خود، انزوا و گوشه گیری، واپس رانی ترس در ماندگی (حسینی، 1384).

 اعتیاد به اینترنت

لفظ اعتیاد بیشتر تداعی‌گر اعتیادهای سنتی هم چون اعتیاد به الکل، نیکوتین، مواد مخدر و قمار است. اما اعتیاد از طریق اینترنت با وجه ی جدیدی روبرو شده است. گسترش رایانه‌های شخصی و افزایش اتصال به اینترنت در خانه و محل کار منجر به ظهور معضلی به نام اعتیاد اینترنتی شده است. اعتیاد به اینترنت شامل اعتیاد به اتاق‌های گپ زنی، هرزه نگاری، قمار آن‌لاین و خریدهای اینترنتی می‌شود. همچون دیگر اعتیادها این نوع اعتیاد نیز فرد معتاد را از خانواده و اطرافیانش منزوی می‌سازد. اعتیادهای رفتاری، همچون اعتیاد به شبکه اینترنت می‌تواند موجب تخریب سلامت، روابط، احساسات و نهایتاً روح و روان فرد شود.

هرزه نگاری اینترنتی کودکان

هرزه نگاری پورنوگرافی( Pornography) بر روی سایت‌ها یکی از موضوعاتی است که باید به آن توجه خاص نشان داد، به‌ویژه اگر این هرزه نگاری منحصر به کودکان باشد. صنعت هرزه‌نگاری در ابعاد وسیعی بدون هیچ مرز و محدوده‌ایی بر روی شبکه‌های اینترنت وجود دارد هیچ مبارزه و قانونی برای چنین پدیده شوم و ویرانگری صورت نگرفته است و شاید هم توانایی مقابله با چنین گسترشی وجود ندارد.هزاران نمونه از تبلیغات هرزه‌نگاری در اینترنت وجود دارند. بیشتر این تبلیغات می‌گویند، استفاده کننده‌های آنها باید بالاتر از 18 یا 21 سال باشند. البته واقعاً سن و سال و خواسته‌های افراد در این سایت‌ها بررسی نمی‌شود.به همین سادگی که یک فرد بالغ می‌تواند وارد این سایت‌ها شود، یک کودک 10 ساله هم می‌تواند؛ چرا که می‌تواند بنویسد من 18 سال دارم و هیچ کس هم بر این ادعا نظارت نمی‌کند.

تحقیقات انجام شده در این راستا حاکی از آن است که هزاران سایت اینترنتی هرزه‌نگاری وجود دارد و هزاران نفر در روز برای تماشا وارد آنها می‌شوند.هرزه‌نگاری کودکان در اینترنت ممنوع است، ولی با این وجود سایت‌هایی که هرزه‌نگاری کودکان رانشان می‌دهند، بسیار است.

برخی از این سایت‌ها با انواع و اقسام هرزه‌نگاری‌ها گسترده تر هستند و برخی نیز تنها منحصر به کودکان در گروه‌های سنی متفاوت و حتی به صورت رایگان هستند.آمارگیری‌های موجود هم نشان می‌دهد که 76% از کودکان و نوجوانان به اینترنت دسترسی دارند. آنان برای ارتباطات تفریحی از طریق پیام‌های فوری و یا اتاق‌های گپ استفاده می‌کنند و یا از شبکه برای جستجوی سرگرمی و یا تحقیقات مربوط به مدرسه و یا آموزش‌های عمومی به وسیله دانلود کردن (download) کتاب‌ها، موسیقی، فیلم و دیگر فعالیت‌های مربوط به اوقات فراغت استفاده می‌کنند.نگرانی والدین، حامیان کودکان و مسئولان اینترنت این است که چگونه می‌توان از اثرات مخرب و سوء پدیده‌ی هرزه نگاری اینترنتی که کودکان را به سوی خود می‌کشاند، جلوگیری کنند.برخی از محققان بر این باور هستند که تنها راه جلوگیری از اثر تخریبی هرزه نگاری اینترنتی، آگاه کردن مردم از خطرات آن است.

آنها می‌گویند:" اگر مردم بدانند نهایت کار اینترنت چیست، جلوی هرزه‌نگاری را می‌گیرند. باید این مسأله رابرای مردم روشن کرد."